Od 2023 r. obowiązuje zwolnienie z podatku od czynności cywilnoprawnych na zakup pierwszej nieruchomości (domu lub mieszkania) przez osobę fizyczną. Od tego czasu często pojawiały się spory z organami co do interpretacji przepisów wprowadzających tą preferencję. Jedną z kości niezgody jest możliwość skorzystania ze zwolnienia w przypadku nabycia udziału w nieruchomości – a nie jej całej. Organy konsekwentnie stały na stanowisku, że nie jest możliwe w takiej sytuacji skorzystanie ze zwolnienia. Okazuje się jednak, że NSA jest odmiennego zdania.
Dla kogo zwolnienie?
Art. 9 pkt 17 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych przewiduje, że zwolniona z PCC jest sprzedaż, której przedmiotem jest prawo własności lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, prawo własności budynku mieszkalnego jednorodzinnego, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu dotyczące lokalu mieszkalnego albo domu jednorodzinnego, jeżeli kupującym jest osoba fizyczna lub osoby fizyczne, którym w dniu sprzedaży i przed tym dniem nie przysługiwało żadne z tych praw ani udział w tych prawach, chyba, że udział ten nie przekracza lub nie przekraczał 50 proc. i został nabyty w drodze dziedziczenia.
Zdaniem organów podatkowych, zakres zwolnienia musi być interpretowany ściśle i nie może być rozszerzany na sytuacje, które nie są wymienione wprost w ustawie.
Organy konsekwentnie odmawiają zwolnienia
Sprawa, która skończyła się przed NSA dotyczyła małżonków, którzy nabyli w drodze zakupu udział w domu jednorodzinnym. Mąż wcześniej odziedziczył udział w tym domu w wysokości ½, drugą część odziedziczyła jego siostra, która później sprzedała ją bratu i jego żonie. W dniu zawarcia umowy małżonkowie nie posiadali innych nieruchomości, jednak mimo to notariusz pobrał podatek od czynności cywilnoprawnych.
Małżonkowie się z tym nie zgadzali uważając, że spełniają warunki do skorzystania ze zwolnienia z PCC wskazanego w art. 9 pkt 17 z uwagi na fakt, że mąż posiadał udział w nieruchomości nieprzekraczający 50 proc., dodatkowo udział ten został nabyty w drodze dziedziczenia. Dodatkowo wskazali, że współwłasność jest postacią prawa własności. Zwolnienie powinno obejmować również nabycie udziału w prawie własności nieruchomości.
Jednakże dyrektor KIS wskazał, że powoływany przepis wymienia wyłącznie sprzedaż prawa własności nieruchomości lub określonych praw do nieruchomości, nie zaś sprzedaż udziału w takim prawie. Ponieważ małżonkowie nabyli udział, to zwolnienie im nie przysługuje.
Sądy po stronie podatników
Sprawa trafiła do WSA, który nie podzielił podejścia fiskusa. Sąd podkreślił, że w przypadku współwłasności – jako szczególnego rodzaju własności – własność rzeczy przysługuje niepodzielne kilku osobom. Dlatego posłużenie się przez ustawodawcę w przepisach ustawy pojęciem własności nie oznacza, że wyłącza to ze zwolnienia nabycie udziału w tym prawie. Co więcej, skoro ustawodawca zwalnia z PCC nabycie całej nieruchomości, to tym bardziej zwolnienie obejmuje nabycie udziału w prawie własności takiej nieruchomości (w myśl zasady a maiori ad minus).
Również tego samego zdania był NSA, co stanowi w tej sprawie przełomowy wyrok, korzystny dla podatników. Sąd podkreślił, że założeniem wprowadzonego nowelizacją ustawy zwolnienia było wsparcie osób nabywających pierwsze mieszkanie lub dom. Interpretacja tego przepisu przez organy stoi w sprzeczności z celem nowelizacji i ogranicza krąg osób, które ze zwolnienia mogą skorzystać. Ponadto sąd wskazał, że idąc w ślad za wykładnią prezentowaną przez organy, podatnik, który odziedziczył 50 proc. prawa własności w nieruchomości, mógłby nabyć inną nieruchomość, ale nie mógłby nabyć pozostałego udziału w odziedziczonej nieruchomości. Tego typu wykładnia prowadzi do absurdów, które powinny być eliminowane z obrotu prawnego.
Podsumowanie
Powołany wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego można powiedzieć, że stanowi przełom w dotychczasowym podejściu do kwestii zakupu udziału w nieruchomości w kontekście zwolnienia z PCC. Należy mieć jedynie nadzieję, że organy będą respektować taką wykładnię sądu i zmienią podejście w tym zakresie, tym samym działając na korzyść podatników.
