Praca przy pilnowaniu wyłącza z mocy prawa (bez konieczności uzyskiwania zgody lekarza) stosowanie do osoby z niepełnosprawnością odrębnych norm czasu pracy i zakazów pracy w godzinach nadliczbowych oraz w porze nocnej.
Przepisy art. 15 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych wprowadzają trzy grupy odrębnych od kodeksowych zasad dotyczących czasu pracy osób z niepełnosprawnością:
- odrębne normy czasu pracy (dla osób ze stopniem lekkim maksymalnie 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo, dla osób ze stopniem umiarkowanym lub znacznym maksymalnie 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo),
- zakaz pracy w godzinach nadliczbowych,
- zakaz pracy w porze nocnej.
Regulacje art. 15 tej ustawy nie znajdują zastosowania:
- do osób niepełnosprawnych zatrudnionych przy pilnowaniu,
- jeżeli na wniosek niepełnosprawnego pracownika lekarz przeprowadzający badania profilaktyczne pracowników lub w razie jego braku lekarz sprawujący opiekę nad tą osobą wyrazi na to zgodę (w zakresie wskazanym w tej zgodzie).
Pojęcie pracy przy pilnowaniu
Przepisy ustawy o rehabilitacji nie definiują użytego w niej określenia „praca przy pilnowaniu”. „Słownikowo” pilnowanie oznacza czuwanie nad kimś lub nad czymś, strzeżenie kogoś lub czegoś. Posiłkowo można sięgnąć do definicji ochrony osób i mienia:
- ochrona osób – działania mające na celu zapewnienie bezpieczeństwa życia, zdrowia i nietykalności osobistej;
- ochrona mienia – działania zapobiegające przestępstwom i wykroczeniom przeciwko mieniu, a także przeciwdziałające powstawaniu szkody wynikającej z tych zdarzeń oraz niedopuszczające do wstępu osób nieuprawnionych na teren chroniony.
Można mieć jednak wątpliwości, czy takie szerokie podejście jest usprawiedliwione. W zakresie nieuregulowanym ustawą o rehabilitacji zastosowanie znajdują przepisy kodeksu pracy, które również nie definiują pojęcia „pilnowanie”, ale odnoszą je do pilnowania mienia. Art. 137 k.p. wskazuje jednak, że „Do pracowników zatrudnionych przy pilnowaniu mienia lub ochronie osób, a także pracowników zakładowych straży pożarnych i zakładowych służb ratowniczych może być stosowany system równoważnego czasu pracy, w którym jest dopuszczalne przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy do 24 godzin, w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 1 miesiąca. Przepisy art. 135 § 2 i 3 oraz art. 136 § 2 stosuje się odpowiednio.” Część przedstawicieli doktryny wskazuje w związku z tym na zawężenie pojęcia „pilnowanie” jedynie do pilnowania mienia. W ocenie autora nie jest to uzasadnione. Regulacje kodeksowe odnoszą się do konkretnego rozwiązania związanego z systemem czasu pracy, nie zawierają definicji tego pojęcia, traktują pilnowanie mienia i ochronę osób na równi. „Pilnowanie” użyte w ustawie o rehabilitacji odnosić należy zarówno do czynności nakierowanych na osoby, jak i mienie.
Przykład: Za prace przy pilnowaniu można uznać prace pracowników ochrony, stróżów, portierów, konwojentów, dozorców.
Ważne: Osoby z niepełnosprawnością zatrudnione przy pilnowaniu objęte są w zakresie czasu pracy regulacjami wynikającymi z kodeksu pracy wprost z mocy ustawy. Nie decyduje o tym zgoda lekarza.
Przeważający zakres czynności
Czynności pilnowania powinny stanowić całkowity lub prawie całkowity zakres zadań służbowych tej osoby. Oczywiście pracownik ten może mieć w zakresie obowiązków także inne zadania, może otrzymać również polecenie wykonywania innej pracy, ale jej zakres musiałby być nieznaczący w stosunku do zakresu (ilościowego i czasowego) zadań przy pilnowaniu. Niewystarczające jest to, by prace związane z pilnowaniem zajmowały większość czasu pracy pracownika. Praca przy pilnowaniu wyłącza stosowanie szczególnych przepisów ochronnych w związku z tym, że uznana została za pracę mniej obciążającą. Nie można zatem dodając zadania niezwiązane wprost z pilnowaniem tworzyć sytuacji, w której to mniejsze obciążenie jest jedynie pozorne. Tak zaś byłoby, gdyby pracownik np. jedynie w 60 proc. swojego czasu miał realizować czynności „czuwania” nad czymś lub nad kimś.Zobacz także:
Ustalanie i rozliczanie czasu pracy pracowników niepełnosprawnych
Regulacje dotyczące czasu pracy
Niestosowanie art. 15 ustawy o rehabilitacji oznacza, że w pełni odnosić należy do tych osób przepisy kodeksu pracy dotyczące norm czasu pracy, pracy w godzinach nadliczbowych (dopuszczalność zlecania, limity, rozliczanie), pracy w porze nocnej. Ograniczenia mogą wynikać jedynie z innych przepisów, jak np. art. 178 k.p. odnoszącego się do kobiet w ciąży i pracowników opiekujących się dzieckiem do lat 8.Przykład:
Osoba z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności zatrudniona jako stróż może być objęta systemem równoważnego czasu pracy i pracą planowaną do 12 godzin na dobę. Nie jest do tego konieczne uzyskiwanie zgody lekarza. W systemie tym praca planowana będzie tak, by w okresie rozliczeniowym zachowany został wymiar czasu pracy oparty na normach czasu pracy wynikających z przepisów kodeksu pracy – 8 godzin na dobę, przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy.
Ważne: Pracownicy z niepełnosprawnością zatrudnieni przy pilnowaniu mają prawo do dodatkowej przerwy 15-minutowej wliczonej do czasu pracy. Nie zostało w stosunku do nich wyłączone stosowanie art. 17 ustawy o rehabilitacji.
Podstawa prawna:
